A


Akapit


Terminologia. Rodzaje akapitów

Akapit – wyodrębniona graficznie część tekstu zwyczajowo zawierająca jakąś myśl, stanowiąca niezależną całość. Ma on swoją wewnętrzną strukturę, w zależności od rodzaju, tj.

  • akapit analityczny – składa się ze stwierdzenia zawierającego główną myśl; rozwinięcia z argumentami, przykładami czy objaśnieniami i podsumowania zamykającego główną myśl.
  • akapit syntetyczny główna myśl znajduje się na końcu, stanowi konkluzję wypowiedzi w oparciu o zgromadzone dowody, fakty, argumenty.
  • akapit łącznikowy – pozwalający przejść od jednej myśli do drugiej. Może on stanowić podsumowanie tego, co już zostało powiedziane lub stanowić wprowadzenie do nowego tematu.
  • akapit synonimiczny – zawiera omówienie lub interpretację tego, co zostało już wcześniej powiedziane.
  • akapit opisowy – pojawia się wtedy, gdy chcemy szerzej opisać jakieś kluczowe zjawisko lub proces.


Budowa akapitu (w przypadku tekstu argumentacyjnego):

  • początek – wprowadzenie do nowego tematu (przedstawienie głównej myśli) lub nawiązanie do poprzedniego akapitu;
  • rozwinięcie myśli, w tym podanie przykładu.
  • podsumowanie rozważań, konkluzja lub wprowadzenie do nowego akapitu.


Budowa akapitu w tekście nieargumentacyjnym – zamknięta logicznie całość, podporządkowana formie wypowiedzi, np.

  • w opisie przedmiotu – kolejne akapity to opis wyglądu, usytuowania, przeznaczenia itd.;
  • w opowiadaniu – kolejne wydarzenie, opis bohaterów, miejsca wydarzeń itp.;
  • w charakterystyce – opis poszczególnych składowych postaci (wygląd, cechy osobowości itp.).

Akapity w praktyce szkolnej obejmują zwyczajowo również większe cząstki kompozycyjne wypowiedzi, tj. wstęp, rozwinięcie, zakończenie.


Propozycje ćwiczeń w zakładce >> W stronę praktyki


Rytm akapitowy

Rytm akapitowy polega na przeplataniu akapitów dłuższych i krótszych, w celu nadania tekstowi dynamiki.

Krótsze akapity powinny zawierać podsumowanie, spostrzeżenie, to, co przyciągnie uwagę czytelnika.


Propozycja ćwiczenia w zakładce >> W stronę praktyki


Argument


Terminologia. Rodzaje argumentów

Argumentować to znaczy uzasadniać słuszność postawionej tezy, wspierać ją argumentami (dowodami). Argument to fakt lub okoliczność przytaczana w komunikacie celem potwierdzenia lub obalenia tezy.

(za: W. Kozak - materiały szkoleniowe Argumenty i akapity)

Argumenty emocjonalne mają oddziaływać na emocje adresata wypowiedzi, tj. wywoływać np.

  • litość,
  • oburzenie,
  • wzruszenie,
  • życzliwość itd.

Argumenty rzeczowe – przedstawiają niepodważalne dowody. Odwołują się do:

  • liczb,
  • danych,
  • cytatów z tekstu,
  • wypowiedzi autorytetów.

Argumenty logiczne – ich istotą jest wyciąganie wniosku z prawdziwej przesłanki poprzez:

  • analogię – wnioskowanie z podobieństw.

Każdy kursant, który nauczył się przepisów ruchu drogowego, zdaje egzamin teoretyczny, więc i ty go zdasz.

  • indukcję – zebranie szczegółowych sądów w celu uogólnienia.

Joasia dobrze się uczy, jej siostra Ania też dostaje piątki. W rodzinie Joasi i Ani są dzieci, które odnoszą sukcesy w szkole.

  • dedukcję – rozumowanie odwrotne do indukcji.

Miód jest słodki. Miodu używamy do pieczenia pierników. Dodajemy dużo miodu do pierników. Pierniki są bardzo słodkie.


Budowa argumentu

Wersja 1

FAKT – Jak jest?

DOWÓD – Skąd o tym wiemy? Jaki mamy na to przykład? (tu: przykład z literatury)

MOTYW – Dlaczego tak jest? Z czego to wynika?

OPINIA – Co ja o tym sądzę? Co sądzą o tym inni?

WNIOSEK – Co z tego wynika?


Wersja 2

Argument – rozwinięcie – przykład

Argument to stwierdzenie uzasadniające lub obalające tezę.

Przykład to fakt lub zdarzenie fikcyjne ilustrujące argument, pomagające wyjaśnić jego znaczenie oraz wspierające argumentację.

(za: W. Kozak - materiały szkoleniowe Argumenty i akapity)



Argument a przykład

Przykład ma wpierać argument, stanowić dowód na to, że sformułowane stwierdzenie jest prawdziwe. W przykładzie uczeń odwołuje się do życia, danych, treści lektur ilustrujących jego sposób myślenia.

Wzór:

  • argument: Są ludzie, którzy kochają pieniądze tak bardzo, że zapominają o innych, nawet najbliższych członkach rodziny.
  • przykład: Bohater Opowieści wigilijnej Ebenezer Scrooge ograniczył do minimum więzi z rodziną, gdyż najważniejszą wartość stanowiło dla niego pomnażanie majątku, a nie relacje z najbliższymi. Prawdopodobnie bał się, że będzie musiał się podzielić dobrami z nimi i za wszelką cenę unikał ku temu okazji.